Hemoglobina glikowana – wiarygodne monitorowanie cukrzycy

Hemoglobina glikowana – wiarygodne monitorowanie cukrzycy

Hemoglobina glikowana (HbA1c) to parametr, który służy do monitorowania leczenia cukrzycy. Zgodnie ze standardami opieki diabetologicznej u wszystkich osób cierpiących z powodu tego schorzenia powinno się systematycznie oznaczać jej ilość. Przydatność regularnych pomiarów HbA1c u cukrzyków jest nieoceniona, co znalazło odzwierciedlenie w wielu rekomendacjach.

Hemoglobina glikowana – jak powstaje i jaka jest jej rola w monitorowaniu przebiegu cukrzycy?

Hemoglobina glikowana powstaje podczas procesu glikacji. Polega on na nieenzymatycznym przyłączaniu cząsteczek monosacharydów (najczęściej glukozy) do wolnych grup aminokwasowych białek. Całkowita glikowana hemoglobina (GHb) stanowi heterogenną grupę substancji, wśród których najliczniejszą frakcję (70–80%) stanowi HbA1c. Uważa się, że jest ona reprezentatywna dla całkowitej GHb. W praktyce laboratoryjnej powszechnie oznacza się właśnie frakcję HbA1c, dlatego jest ona utożsamiana z pojęciem „glikowana hemoglobina”.

Z uwagi na charakter glikacji (niezależny od udziału enzymów) ilość powstałej hemoglobiny glikowanej zależy od stężenia substratów (czyli glukozy i hemoglobiny). Można założyć, że u osób zdrowych stężenie hemoglobiny jest stałe, dlatego wartość HbA1c będzie odzwierciedlała średnią glikemię w okresie poprzedzającym badanie (z uwagi na czas życia erytrocytów szacuje się, że wynosi on aż do 3–4 miesięcy). Należy jednak pamiętać o tym, że z uwagi na fizjologiczny obrót erytrocytów, wartość HbA1c ma charakter średniej ważonej. Oznacza to, że aż około 50% HbA1c obecnej we krwi powstaje w ciągu jednego miesiąca poprzedzającego badanie, natomiast pozostała ilość powstaje w okresie od 2 do 4 miesięcy przed testem. Jest to bardzo istotne przy planowaniu częstości wykonywania oznaczeń u pacjentów z cukrzycą, szczególnie jeśli u chorego zmieni się postępowanie lecznicze.

Dlaczego warto oznaczać hemoglobinę glikowaną?

Zaletą oznaczenia HbA1c, w porównaniu do oznaczenia stężenia glukozy, jest brak wpływu zmienności dobowej, spożycia pokarmu czy wysiłku fizycznego w czasie bezpośrednio poprzedzającym badanie. Co więcej, chory nie musi się w żaden sposób przygotowywać do badania – oznaczenie można wykonać o dowolnej porze, a pacjent nie musi być na czczo. Kolejną zaletą badania jest stabilność materiału biologicznego – krew żylną pobraną na EDTA lub heparynę można przechowywać w temperaturze +4°C do 7 dni. Pozwala to na znaczące obniżenie kosztów pracy laboratorium dzięki zbieraniu próbek i oznaczaniu jednorazowo większych serii badanych. Przede wszystkim jednak ogromną zaletą tego badania jest jego wartość prognostyczna. Dowiedziono jej w badaniach klinicznych Diabetes Control and Complications Trial (DCCT) oraz United Kingdom Prospective Diabetes Study (UKPDS), w których wykazano, iż średnia wartość glikemii wyrażona za pomocą HbA1c koreluje z ryzykiem rozwoju mikroangiopatycznych oraz (w pewnym stopniu) makroangiopatycznych powikłań cukrzycy. Właśnie dzięki roli prognostycznej hemoglobina glikowana stała się niezbędnym narzędziem stosowanym w monitorowaniu leczenia cukrzycy.

W Zaleceniach klinicznych dotyczących postępowania u chorych na cukrzycę (Stanowisko Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego, 2020) możemy znaleźć informację, iż parametr ten należy oznaczać raz w roku u wszystkich chorych na cukrzycę ze stabilnym przebiegiem choroby i osiągających cele lecznicze. U chorych, u których nie osiągnięto tych celów lub u których dokonano zmiany leczenia, należy wykonywać to oznaczenie co najmniej raz na kwartał. Z kolei w Rekomendacjach Prewencji, Diagnostyki i Leczenia Chorób Układu Sercowo-Naczyniowego u Osób z Cukrzycą wydanych przez Polskie Towarzystwo Kardiodiabetologiczne (Warszawa 2008) zwrócono uwagę na znaczenie tego parametru w prognozowaniu ryzyka późnych powikłań cukrzycy: „Osiąganie za pomocą intensywnego leczenia metabolicznego średniej glikemii zbliżonej do normy (90±20 mg/dl) oraz stężenia HbA1c<6% ok. 2-krotnie zmniejsza ryzyko wystąpienia chorób sercowo-naczyniowych. Redukuje także rozwój powikłań mikroangiopatycznych – retinopatii, nefropatii oraz neuropatii cukrzycowej”.

Jaką metodę badania HbA1c wybrać?

Do oznaczania HbA1c można zastosować około 100 metod analitycznych – głównie chromatograficznych i immunochemicznych. Mnogość stosowanych technik sprawiła, że zaistniała potrzeba standaryzacji. Prekursorem tego procesu była International Federation of Clinical Chemistry (IFCC). W Stanach Zjednoczonych opracowano z kolei National Glycohemoglobin Standardization Program (NGSP) – program standaryzacji HbA1c z zastosowaniem metody jonowymiennej wysokosprawnej chromatografii cieczowej (ion exchange high pressure liquid chromatography, HPLC). Zgodnie z IFCC wynik oznaczenia HbA1c powinno wyrażać się w [mmol/mol], z kolei NGSP zaleca stosowanie jednostek [%].

Wykorzystanie metody HPLC we wspomnianych wyżej badaniach klinicznych (DCCT oraz UKPDS), ale także jej powtarzalność i niezawodność przyczyniły się do tego, że HPLC oraz metody certyfikowane według NGSP są rekomendowane przez różne towarzystwa diabetologiczne, w tym PTD.

Jak zwiększyć wiarygodność oznaczenia hemoglobiny glikowanej?

Na wynik oznaczenia HbA1c mogą wpłynąć m.in. wiek, zmiany okresu przeżycia erytrocytów (np. ostra utrata krwi, niedokrwistości: hemolityczna, niedoborowe), a także obecność wariantów hemoglobiny. Szacuje się, że u około 1 na 600 osób dochodzi do mutacji skutkującej występowaniem różnych dodatkowych wariantów hemoglobiny, najczęściej są to: HbS, HbC, HbD i HbE. Ich obecność zaburza wynik oznaczenia HbA1c. Analizatory, które umożliwiają separację lub wykrycie obecności tych wariantów, zapewniają więc dużo wyższą wiarygodność uzyskanego wyniku. W przypadku całkowitej separacji obecność wariantu nie wpłynie na wynik oznaczenia HbA1c. W przypadku wykrycia obecności i niepełnej separacji wariantu wynik może być zaburzony, jednak diagnosta zyskuje wiedzę, że uzyskana wartość HbA1c może być nie do końca zgodna z wartością rzeczywistą. Skutkuje to tym, że dla danego pacjenta zaleca się inny sposób kontroli glikemii niż za pomocą oznaczania HbA1c.

Oznaczanie HbA1C – oferta EUROIMMUN

Firma EUROIMMUN POLSKA Sp. z o.o. stała się wyłącznym dystrybutorem wysokiej jakości urządzeń i odczynników japońskiej firmy Arkray do oznaczania hemoglobiny glikowanej. W naszej ofercie znajdują się analizatory do oznaczania HbA1c rekomendowaną przez PTD metodą HPLC:

  • ADAMS Lite HA-8380V – niewielkich rozmiarów aparat odpowiedni dla mniejszych pracowni
  • ADAMS HA-8180V wysokoprzepustowy aparat umożliwiający jednoczesne oznaczenie do 100 próbek, a także oznaczania poza kolejnością próbek w tzw. trybie CITO

Oferowane aparaty pozwalają na separację wariantów hemoglobiny HbS i HbC oraz detekcję HbD i HbE. Dzięki temu uzyskane wyniki charakteryzują się dużą wiarygodnością. Co więcej, aparaty posiadają certyfikaty IFCC oraz NGSP, a uzyskane wyniki wyrażane są zarówno w mmol/mol jak i w %.

 

Źródła:

1. Wenclewska S., Drzewoski J. Hemoglobina glikowana w diagnostyce i terapii zaburzeń homeostazy glukozy – blaski i cienie; Diabet. Klin. 2014; 3, 4: 167–175.
2. Solnica B. Oznaczanie hemoglobiny glikowanej (HbA1c) – jak, kiedy i po co? In Vitro Explorer przegląd medycyny laboratoryjnej 2013; 1 (14).
3. Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę 2020. Stanowisko Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego; Diabetologia Praktyczna 2020; 6 (1).
4. Polskie Towarzystwo Kardiodiabetologiczne. Rekomendacje Prewencji, Diagnostyki i Leczenia Chorób Układu Sercowo-Naczyniowego u Osób z Cukrzycą, Warszawa 2008; Przegląd Kardiodiabetologiczny 2008; 3/2.

 

EUROIMMUN POLSKA Sp. z o.o. jest wyłącznym dystrybutorem urządzeń i odczynników firmy Arkray na terenie Polski do badania stężenia hemoglobiny glikowanej (HbA1c), do badania parametrów fizyko-chemicznych moczu i do automatycznego badania osadu moczu metodą mikroskopową.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.