Znaczenie badania stężenia kalprotektyny w kale u dzieci

Znaczenie badania stężenia kalprotektyny w kale u dzieci

Obecnie wciąż rośnie liczba dzieci diagnozowanych w kierunku ciężkich, często nieuleczalnych chorób. Gdy dziecko zaczyna skarżyć się na niepokojące objawy, stawia na nogi cały sztab lekarzy i diagnostów. Właściwe rozpoznanie u małego pacjenta jest niezwykle ważne, przez co stanowi duże wyzwanie dla całego personelu medycznego. Niepokojące jest to, iż w ostatnich latach zanotowano znaczny wzrost zachorowalności m.in. na przewlekłe choroby zapalne jelit u dzieci. Ponad 25% nowych, rozpoznanych przypadków zachorowań na NZJ dotyczy osób poniżej 18. r.ż. Diagnostyka przewlekłych chorób jelit kojarzy się z bólem, w związku z czym nieinwazyjne badanie stężenia kalprotektyny w kale nabiera coraz to większego znaczenia, szczególnie wśród pacjentów pediatrycznych.

Kalprotektyna w różnicowaniu zaburzeń funkcjonalnych od chorób organicznych jelit u dzieci

Badanie stężenia kalprotektyny w kale u dzieci jest wykorzystywane przede wszystkim jako badanie pierwszego wyboru w diagnostyce różnicowej IBS od IBD. Jeżeli stężenie kalprotektyny w kale u dziecka mieści się w normie, a pacjent nie ma dodatkowych niepokojących objawów, lekarz może zrezygnować z wykonania badania kolonoskopowego i postawić diagnozę, jaką jest IBS. Wartość cut-off, pozwalająca ustalić, czy przyczyną objawów są zaburzenia czynnościowe czy też choroba organiczna jelit, to < 50 µg/g. Charakteryzuje się ona wysoką czułością (98%) i negatywną wartością predykcyjną (NPV) (96%) w diagnostyce różnicowej przewlekłych chorób jelit u dzieci [1]. Im wyższa wartość NPV tym większe prawdopodobieństwo, że pacjent z wynikiem badania kalprotektyny w normie, rzeczywiście nie posiada zmian zapalnych w jelicie, a przyczyną jego objawów są zaburzenia funkcjonalne.

Wykonanie badania stężenia kalprotektyny w kale, jako badania skryningowego u małych pacjentów z podejrzeniem IBD, pozwala zredukować liczbę niepotrzebnie wykonywanych kolonoskopii u dzieci z zaburzeniami czynnościowymi o 35% [2].

Rekomendacje NICE (Brytyjskiego Narodowego Instytutu Zdrowia i Opieki) mówią o tym, aby badanie wykonywać u dzieci [3]. Należy jednak zwrócić uwagę, iż zdrowe dzieci poniżej 4. r.ż. charakteryzują się fizjologicznie podwyższonym stężeniem kalprotektyny w kale, dlatego też zastosowanie wartości cut-off < 50 µg/g na etapie diagnostyki różnicowej ZJD od NZJ u tak małych pacjentów może nie być odpowiednia. Podwyższony poziom stężenia kalprotektyny w kale u dzieci poniżej 4. r.ż. wynika m.in. z niedojrzałości śluzówki jelita i kształtowania się flory bakteryjnej [4].

Kalprotektyna u dzieci chorujących na IBD 

1. Monitorowanie aktywności IBD 

Wynik badania stężenia kalprotektyny w kale u dzieci, podobnie jak u osób dorosłych, dobrze koreluje ze skalami aktywności endoskopowej zarówno wrzodziejącego zapalenia jelita grubego, jak i choroby Leśniowskiego-Crohna. Dobra korelacja została wykazana m.in. ze skalami aktywności endoskopowej WZJG, takimi jak skala Truelove-Wittsa, Mayo czy skalą Barona [5, 6, 7], oraz skalami CDEIS i SES-CD choroby Leśniowskiego-Crohna [6, 7]. Co ciekawe, w przeciwieństwie do osób dorosłych, u dzieci wykazana została także dobra korelacja ze skalą mikroskopową aktywności IBD, czyli ze zmianami w obrazie histologicznym [8]. W związku z tym badanie stężenia kalprotektyny w kale może przyczynić się do zmniejszenia liczby wykonywanych badań endoskopowych u monitorowanych pacjentów pediatrycznych.

2. Monitorowanie skuteczności leczenia IBD

W związku z dobrą korelacją ze skalami aktywności IBD, kalprotektyna może być wykorzystywana także do nieinwazyjnego monitorowania skuteczności leczenia u dzieci. Należy pamiętać, iż skuteczne leczenie to nie tylko doprowadzenie pacjenta do remisji klinicznej, ale przede wszystkim remisji endoskopowej. Wykonując badanie stężenia kalprotektyny w kale u dziecka poddanego leczeniu, lekarz może obserwować zmiany poziomu kalprotektyny i ocenić, czy zastosowane leki są skuteczne, czy też należy zmienić dotychczasową ścieżkę terapeutyczną.

Ciekawe badania zostały przeprowadzone pod kątem wykorzystania badania stężenia kalprotektyny w monitorowaniu leczenia biologicznego u dzieci. U pacjentów leczonych infliximabem (mediana stężenia kalprotektyny w momencie rozpoczecia leczenia 1150 µg/g) już po 2 tygodniach terapii udało się uzyskać znaczny spadek stężenia kalprotektyny w kale (mediana 261 µg/g), a u 37% pacjentów udało się uzyskać normalizację stężenia (< 100 µg/g), świadczącą o wygojeniu zmian zapalnych śluzówki jelita. U 22% pacjentów z wciąż podwyższonym stężeniem kalprotektyny w kale, mimo kontynuacji leczenia przez kolejne 4 tygodnie, stężenie kalprotektyny w kale wróciło do wartości sprzed terapii, co może świadczyć o oporności tych pacjentów na leczenie biologiczne. W związku z tym, że leczenie biologiczne jest kosztowne i może wywoływać u pacjentów trudne do przewidzenia reakcje immunologiczne (skutki uboczne), kalprotektyna może pomóc w ocenie, czy pacjent jest oporny na terapię biologiczną [9].

3. Przewidywanie nawrotu IBD w okresie remisji klinicznej

Nieswoiste choroby zapalne jelit charakteryzują się dynamicznym przebiegiem z naprzemiennym występowaniem okresów remisji i nawrotów. Nawrót choroby może przebiegać łagodnie, ale może także dojść do tzw. ostrego rzutu choroby. W momencie wystąpienia ostrego rzutu IBD lekarz może podjąć decyzję o leczeniu chirurgicznym – resekcji jelita.

U pacjentów z IBD w okresie remisji klinicznej często dochodzi do zaostrzenia zmian zapalnych w jelicie. Zapalenie rozwija się powoli, stopniowo i co najważniejsze – bezobjawowo. Wykonując badanie stężenia kalprotektyny w kale u dzieci, można odpowiednio wcześnie wykryć zaostrzenie zmian zapalnych w jelicie, a co za tym idzie – zareagować leczeniem w celu uniknięcia ostrego rzutu choroby. Przeprowadzono wiele badań na temat wartości cut-off kalprotektyny pozwalającej przewidzieć nawrót choroby w okresie remisji klinicznej u dzieci. Obecnie nie ma ustalonej jednej, konkretnej wartości, jednak Diamanti i współpracownicy ustalili, że zwiększone ryzyko nawrotu choroby u dzieci w okresie remisji klinicznej występuje przy wartości stężenia kalprotektyny > 275 µg/g [10]. Walkiewicz i współpracownicy stwierdzili natomiast, że wartość stężenia kalprotektyny w kale u dzieci ≥ 400 µg/g zwiększa ryzyko nawrotu choroby w ciągu kolejnych 9 miesięcy trwania choroby, przy czym 89% dzieci ze stężeniem < 400 µg/g w tym czasie pozostało w okresie remisji [11].

4. Przewidywanie nawrotu pooperacyjnego IBD

Kalprotektyna ma szansę stać się w przyszłości nieinwazyjnym markerem nawrotu pooperacyjnego IBD u dzieci. Naukowcy proponują, aby badanie stężenia kalprotektyny w kale u pacjentów pooperacyjnych z ChLC, w celu oceny ryzyka nawrotu pooperacyjnego, wykonać już w 3 miesiące po zabiegu i dopiero u tych pacjentów, u których stężenie jest podwyższone, wykonać kontrolne badanie endoskopowe potwierdzające nawrót [12].

Niedawno przeprowadzone zostały badania dotyczące wykorzystania kalprotektyny w przewidywaniu nawrotu pooperacyjnego ChLC u dzieci. Stwierdzono w nich, iż wartością cut-off kalprotektyny świadczącą o pooperacyjnym nawrocie endoskopowym choroby u pacjentów pediatrycznych jest 139 µg/g, natomiast cut-off dla nawrotu histologicznego to 101 µg/g [13]. Kalprotektyna może także stać się markerem diagnostycznym zapalenia zbiornika jelitowego (pouchitis) u małych pacjentów z WZJG po zabiegu odtwórczej proktokolektomii. Diagnostyka pouchitis również związana jest z wykonywaniem endoskopii, a kalprotektyna ma szansę stać się nieinwazyjnym badaniem pozwalającym odróżnić dzieci z pouchitis od tych, u których zapalenie zbiornika jelitowego nie wystąpiło [14].

W obu aspektach wykorzystania badania stężenia kalprotektyny w kale potrzebne jest jednak przeprowadzenie dalszych badań.

Kalprotektyna w diagnostyce ostrych biegunek bakteryjnych/wirusowych

Na ostre biegunki chorują głównie dzieci, zwłaszcza w ciągu pierwszych 3 lat życia. Ostra biegunka wywoływana jest głównie przez wirusy, przede wszystkim rotawirusy i norowirusy, oraz bakterie, takie jak C. difficile, Salmonella czy Campylobacter. Leczenie obu rodzajów biegunek polega na niedopuszczeniu do odwodnienia oraz zaburzeń gospodarki wodno-elektrolitowej m.in. poprzez podawanie specjalistycznych płynów nawadniających organizm. Dodatkowo leczenie ostrych biegunek bakteryjnych polega na szybkim wdrożeniu antybiotykoterapii, a oczekiwanie na wynik badania posiewu kału na obecność bakterii czeka się aż od 2 do 3 dni.

Badania wykazały, iż stężenie kalprotektyny w kale w ostrych biegunkach bakteryjnych jest zdecydowanie wyższe niż w przypadku biegunek wirusowych. Mediana stężenia kalprotektyny u dzieci z biegunką o etiologii wirusowej (rotawirus, norowirus, adenowirus) wyniosła ok. 100 µg/g, natomiast u pacjentów z ostrą biegunką bakteryjną (Salmonella, Campylobacter) ok. 800 µg/g. W związku z tym badanie stężenia kalprotektyny w kale u dzieci może przyczynić się do przyspieszenia diagnostyki różnicowej biegunek bakteryjnych od wirusowych [15].

Sprawdź, gdzie zrobisz badanie kalprotektyny w kale:

www.kalpro.pl

 

Autor: Barbara Tajka
EUROIMMUN POLSKA Sp. z o.o.
www.euroimmun.pl

Nie znalazłeś odpowiedzi na nurtujące Cię pytanie? Prześlij je nam, a odpowiedź wkrótce ukaże się na blogu: blog@euroimmun.pl

 

Opracowano na podstawie:

[1] Saha A. et al., How to use faecal calprotectin in management of paediatric inflammatory bowel disease, Arch Dis Child Educ Pract Ed 2016, 101: 124–128.
[2] Rheenen P.F. van et al., Faecal calprotectin for screening of patients with suspected inflammatory bowel disease: diagnostic meta-analysis, BMJ 2010, 341:c3369, doi:10.1136/bmj.c3369.
[3] Faecal calprotectin diagnostic tests for inflammatory diseases of the bowel, NICE guidance, nice.org.uk/guidance/dg11.
[4] Oord T., Hornung N., Fecal calprotectin in healthy children, Scandinavian Journal of Clinical & Laboratory Investigation 2014, 74: 254–258.
[5] Kobelska-Dubiel N. et al., Kalprotektyna w kale jako marker zapalny w nieswoistych zapaleniach jelit u dzieci, Pediatria Współczesna Gastroenterologia, Hepatologia i Żywienie Dziecka 2007, 9 (3): 172–175.
[6] Belei O. et al., Correlations of fecal calprotectin with clinical and endoscopic scores in inflammatory bowel diseases in children, Jurnalul Pediatrului 2011, 14 (55–56): 18–25.
[7] Szczepański M. et al., Stężenie kalprotektyny w stolcu jako dobry biomarker gojenia śluzówkowego w monitorowaniu przebiegu choroby u dzieci z nieswoistymi zapaleniami jelit, Postępy Nauk Medycznych 2014, 27 (3), 150–153.
[8] Berni Canani R. et al., Faecal calprotectin as reliable non-invasive marker to assess the severity of mucosal inflammation in children with inflammatory bowel disease, Dig Liver Dis. 2008, 40: 547–553.
[9] Hämäläinen A. et al., Infliximab in pediatric inflammatory bowel disease rapidly decreases fecal calprotectin levels, World J Gastroenterol 2011, 17 (47): 5166–5171.
[10] Diamanti A. et al., Clinical Role of Calprotectin Assay in Determining Histological Relapses in Children Affected by Inflammatory Bowel Diseases, Inflamm Bowel Dis 2008, 14, 1229–1235.
[11] Walkiewicz D. et al., Fecal Calprotectin Is Useful in Predicting Disease Relapse in Pediatric Inflammatory Bowel Disease, Inflamm Bowel Dis 2008, 14 (5): 1–5.
[12] Papay P. et al., Optimising monitoring in the management of Crohn’s disease: A physician’s perspective, Journal of Crohn’s and Colitis 2013, 7: 653–669.
[13] Hukkinen M. et al., Fecal calprotectin in the prediction of postoperative recurrence of Crohn’s disease in children and adolescents, Journal of Pediatric Surgery 2016, DOI: http://dx.doi.org/10.1016/j.jpedsurg.2016.01.017.
[14] Pakarinen M.P. et al., Fecal Calprotectin Mirrors Inflammation of the Distal Ileum and Bowel Function After Restorative Proctocolectomy for Pediatric-Onset Ulcerative Colitis, Inflamm Bowel Dis 2010, 16 (3): 482–486.
[15] Chien-Chang Ch. et al., Fecal Calprotetin as a Correlative Marker in Clinical Severity of Infectious Diarrhea and Usefulness in Evaluating Bacterial or Viral Pathogens in Children, JPGN 2012, 55: 541–547.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.